فارسیقوز قرنیه یا کراتوکونوس به انگلیسی Keratoconus یکی از امراض غیر التهابی چشم است، این مریضی معمولاً تا دهه سوم ندرتا اوایل دهه چهارم زندگی بروز میکند، در این مریضی قرنیه نازک شده و شکل آن تغییر میکند.
قرنیه بهطور طبیعی شکلی گرد یا کروی دارد ولی در قوز قرنیه، قرنیه برآمده و مخروطی شکل میشود.
نازک شدن و تغییر حالت قرنیه از کروی به مخروطی منجر به ایجاد نزدیکبینی و آستیگماتیسم نامنظم و در نتیجه کاهش دید میشود قوز قرنیه مریضی پیشرونده ای است که معمولاً در دوران بلوغ ظهور پیدا میکند و تا دهه سوم و چهارم پیشرفت کرده بعداً متوقف میشود.
این بیماری ابتدا در یک چشم شروع میشود ولی معمولاً بعد از مدتی چشم دیگر هم گرفتار میشود هر چند شدت آن در یک چشم با چشم دیگر متفاوت است.
این تغییر بر روی انکسار نور هنگام ورود به چشم تأثیر گذاشته و سبب کاهش وضوح بینایی میشود. کراتوکونوس ممکن است در یک یا هر دو چشم رخ دهد ولی در۹۰٪ موارد در هر دو چشم دیده میشود.
قوز قرنیه بیماری نسبتاً شایعی است که در تمام نژادها و در هر دو جنس زن و مرد دیده میشود. سابقه خانوادگی در ۶ تا ۱۰ درصد مبتلایان وجود دارد.
علائم و نشانههای کراتوکونوس
تشخیص کراتوکونوس (قوز قرنیه) ممکن است به دلیل بروز و پیشرفت آهسته آن مشکل باشد. این مریضی اغلبا با نزدیک بینی و آستیگماتیسم همراه میباشد در نتیجه ممکن است موجب عدم وضوح و تاری دید شود. مریض همچنین ممکن است دچار هاله بینی و حساسیت به نور باشد. مریضان معمولاً در هر بار مراجعه به داکتر نسخه شان تغییر میکند و بعد از مدتی ثابت باقی میماند.
علل قوز قرنیه
علت کراتوکونوس (قوز قرنیه) هنوز شناخته نشدهاست. هرچند این مریضی ارثی نیست ولی ژنتیک، محیط ویا بعضی امراض احتمالاً در بروز آن موثرند. مالیدن محکم چشم خطر بروز قوز قرنیه را زیادتر میسازد خصوصا اطفال و اشخاصی که مبتلا به نزله بهاری و حساسیت های فصلی بوده و بصورت دوامدار چشمانشان را میمالند که فیصدی زیادی از این افراد مبتلا به قوز قرنیه میشوند ، لذا به مریضان مبتلا به قوز قرنیه توصیه میشود که از مالیدن چشم بپرهیزند.
تداوی
در ابتدا توصیه میشود که از مالیدن چشم اجتناب شود و بعدا سعی میشود که با تجویز عینک مریضی را کنترل کرد، اما در صورتی که عینک برای مریض رضایت بخش نباشد میتوان از لنز استفاده کرد.
انواع لنز
لنز نرم (soft lensene):
در انواع خفیف مریضی، عینک یا لنز نرم (Soft Contact Lenses) ممکن است کمککننده باشد ولی با پیشرفت بیماری و نازکتر شدن و تغییر شکل بیشتر قرنیه این تداویها دیگر چندان کارساز نخواهد بود.
لنز هارد(RGP)
. تداوی بعدی مریضی استفاده از لنزهای سخت است این لنزها قابلیت بیشتری برای اصلاح آستیگاتیسم نامنظم ناشی از کراتوکونوس (قوز قرنیه) دارند. با توجه به ساختاری که دارند بین لنز و چشم لایه اشکی شکل میگیرد که باعث دید مطلوبی میشود قرارگیری مناسب لنز بر روی قرنیه مبتلا به کراتوکونوس (قوز قرنیه) کاری ظریفی است، برای استفاده از لنزهای هارد مریض باید کمکم چشمهایش را به لنز عادت دهد و نمیتواند در همان ابتدا طولانی مدت از آن استفاده کند.
لنز هیبریدی:
لنزهای هیبریدی برای آن دسته از مریضان که توانایی تحمل لنزهای هارد را ندارند مناسب است. لنزهای هیبریدی از ترکیب دو لنز نرم (سافت) و هارد تشکیل شدهاست.
لنز اسکلرال
این لنزها از جنس لنزهای هارد هستند با این تفاوت که بزرگتر از لنزهای هارد هستند و قابلیت نفوذپذیری اکسیژن بالاتری دارند. تفاوت دیگر لنز اسکلرال با لنز هارد این است که تکیه گاه این لنزها سفیدی چشم است همین موضوع باعث میشود که بسیاری از مشکلات لنز هارد (بیرون افتادن لنز، سختی تحمل لنز، گرد و غبار رفتن در زیر لنز) را نداشته باشد. عمر این لنزها نیز از عمر لنزهای هیبریدی بیشتر است.
عملهای جراحی:
کراس لینکینگ (UVX)
در ابتدا باید گفت که این روش صرفاً «تداوی» نیست بلکه برای جلوگیری از پیشرفت مریضی کاربرد دارد! در این روش ایجاد پیوند متقاطع بین رشتههای کلاژن قرنیه (Corneal collagen cross-linking یا CXL) با استفاده از اشعه ماوراء بنفش UV-A و دوای ریبوفلاوین است. این کار باعث افزایش پیوندهای متقاطع بین رشتههای کلاژن قرنیه و در نتیجه افزایش استحکام قرنیه میشود. دیده شدهاست که پیشرفت مریضی تقریباً در ۱۰۰٪ موارد متوقف شده و در نیمی از موارد قرنیه اندکی مسطح تر شده و مریضی کمی (حدود ۲٫۸۷ دیوپتر) بهبود یافتهاست و بینایی ۱٫۴ خط بهتر شدهاست. این روش باعث میشود نیازی به پیوند قرنیه نباشد. در این روش بینایی فرد با و بدون عینک بهبود یافته و میزان آستیگماتیسم، کاهش قابل ملاحظهای خواهد داشت.
بهترین داوطلبان این روش عبارتند از: مریضانی که به تازگی برای آنها تشخیص کراتوکونوس داده شده، افراد جوان و میانسالی که مریضی آنها پیشرونده است، کسانیکه دچار هیدروپس یا اسکار سفید بروی قرنیه نشدهاند و همچنین کسانیکه لنز تماسی روی چشمشان خوب فیت نمیشود.
ایمپلنت رینگ (Corneal ring implants)
رینگ داخل قرنیه «نوعی ایمپلنت کاشتنی داخل قرنیه» برای اصلاح عیب انکساری و بهطور مشخص برای نزدیک بینی کم، کاربرد دارد اما به دلیل هزینه بالاتر نسبت به لیزر یا لیزیک کاربرد کمتری پیدا کردهاست. شاید بتوان گفت مهمترین کاربرد فعلی رینگ داخل قرنیه برای مریضان دچار قوز قرنیه یا کراتوکونوس خفیف و متوسط میباشد که قرنیه شفافی داشته و ضخامت قرنیه برای انجام این عمل کافی باشد.
عمل کارگذاری رینگ داخل قرنیه به صورت سرپایی و با استفاده از قطرههای بیحسی موضعی در طی دو مرحله صورت میپذیرد. در مرحله اول با استفاده از وسایل مربوطه ابتدا یک برش شعاعی در محیط قرنیه ایجاد و از طریق آن دو تونل در ضخامت قرنیه به صورت مدور و هم مرکز با قرنیه ایجاد میشود و در مرحله دوم، سگمنتهای حلقوی به ضخامت محاسبه شده در این تونلها قرار میگیرند. بعد از خاتمه عمل، قطرههای چشمی به مدت یک تا چند هفته تجویز میشود. در چند روز بعد از عمل، چشم به نور حساس است و بهتر است از عینکهای آفتابی استفاده شود. محدودیتهای بعد از عمل تنها در مورد تماس و مالش قرنیه و فعالیتهای بدنی شدید در ۴ تا ۶ هفته اول بعد از عمل لحاظ میشود.
باید اشاره کنیم این رینگها از جنس پلاستیک مخصوص با عنوان PMMA میباشد و با قرنیه سازگار است. جالب اینکه ماده مذکور در ۵۰ سال گذشته برای ساخت لنزهای داخل چشمی مورد استفاده بوده و کاملاً با بافت چشم سازگار است بنابراین باعث ایجاد التهاب نمیشود.
در پروسه کارگذاری رینگ داخل قرنیه، معمولاً ۲ رینگ در دو طرف قرنیه کار گذاشته میشود. هر رینگ قوسی ۱۵۰ درجه میباشد و پهنای آن ۸/۰ میلیمتر است. میزان اصلاح عیب انکساری مریض نیز به ضخامت آن بستگی دارد که از ۲۵/۰ تا ۴۵/۰ میلیمتر تفاوت دارد.
این روش برای مریضان نزدیک بینی که آستیگماتیسم بیش از یک دیوپتر دارند مناسب نیست. اما در مریضانی که دچار قوز قرنیه هستند و معمولاً هم دچار آستیگماتیسم میباشند مؤثر است.
پیوند قرنیه
این روش با توجه به نظر داکتر انجام میگیرد، و معمولاً اگر مریض از هیچکدام از روشهای دیگر نتیجه ای نگیرد توصیه میشود و بیشتر مناسب افرادی است که قرنیه آنها دچار کدورت شدهاست، البته باید توجه کرد که چون عمل پیوند قرنیه یک عمل تهاجمی است نتیجه آن قابل پیشبینی نیست! یعنی ممکن است مریض نتیجه دلخواه را بگیرد یا نگیرد.
معلومات
این مریضی معمولاً بین ده تا بیست سال پس از بروز تشدید میشود (آستگماتیسم و مایوپی مریض بیشتر میشود) و حتی در مواردی به دید مریض آسیب میزند ولی خوشبختانه خطرناک نیست. قوز قرنیه پیشرفته و درمان نشده یکی از علل شایع پیوند قرنیه است و عمل پیوند قرنیه عموماً نتایج موفقیتآمیزی دارد.
کاربرد لیزر در تداوی
درگذشته در مریضان مبتلا به قوز قرنیه از اعمال جراحی لیزری مانند لیزیک – لازک یا PRK استفاده نمیشد زیرا باعث تشدید مریضی میگردید اما با ظهور روش (Collagen Cross-Linking یا CXL) میتوان به صورت همزمان یا در قدم بعدی عیب انکساری چشم (شماره چشم) را با لیزر (معمولاPRK) تداوی کرد.